گفت‌و‌گو با دکتر جمشید سلام‌زاده

عرصه صنعت تفاوت‌های زیادی با دانشگاه دارد

دکتر جمشید سلام‌زاده استاد دانشکده داروسازی شهید بهشتی، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و  داروساز منتخب تهران در هیئت مدیره سازمان نظام پزشکی است. ماهنامه غذا و دارو به مناسبت روز داروساز به گفت و گو با این فعال صنعت داروسازی پرداخته است تا از نقطه نظرات ایشان درباره وضعیت فعلی صنعت و آینده آن بهره‌مند شود. متن کامل این مصاحبه به شرح زیر است:

  • وضعيت کنونی رشته داروسازی را در ايران در مقايسه با كشورهاي پيشرفته دنيا چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

اگرچه، فارغ التحصیلان دانشکده های داروسازی ما به برکت تیزهوشی و سخت کوشی دانشجویان و همت و تجربه اساتید از دانش دارویی بسیاربالایی برخوردار هستند، ولی متاسفانه از آنجایی که برنامه آموزش داروسازی کشور ما متناسب با نیازهای واقعی نظام سلامت‌مان نیست، در بهره‌مندی مناسب از فارغ التحصیلان این رشته دچار چالش هستیم. به عبارت دیگر، بازدهی و بهره‌وری نظام سلامت از اجرای برنامه آموزش داروسازی باید به مراتب بهتر از وضعیت فعلی باشد. البته در این رابطه چالش‌ها، تهدیدها، تنگناهای قانونی و عدم بهره‌مندی از فرهنگ بهره‌وری نیز عوامل بسیار اثرگذاری بر این نبود بهره‌وری هستند که هر یک نیاز به ساعت‌ها بحث و کنکاش دارند. علی رغم اینکه بیش از 80 درصد داروسازان ما در داروخانه‌های شهری به امر خدمت رسانی به بیماران مشغولند، ولی متاسفانه در برنامه فعلی رشته داروسازی، آموزش‌ها متناسب با نقش حساس داروسازان در راستای تامین  نیازهای نظام سلامت نیست. یا داروسازانی که در بخش صنعت فعالیت می‏کنند متناسب با نیازهای صنعت تربیت نشده‌اند و عموما پس از سال‌ها کار در این حوزه، به مهارت لازم برای فعالیت در این جایگاه‏ها دست می یابند.

البته تجربه کاری در هیچ جای دنیا نادیده گرفته نمی‌شود ولی حرف بنده این هست که سطح آموزش کیفی و مهارتی رشته داروسازی برای تربیت داروسازان آماده ارایه خدمت در حوزه های مختلف داروسازی کشورمان می تواند و باید بیش از سطح فعلی باشد. در کشورهای پیشرفته دنیا، این تناسب بین برنامه آموزشی و سطح انتظارات نظام سلامت یا صنعت کاملا مشهود است. در کشور امریکا، برنامه آموزش داروسازی برای تربیت یک دکتر داروساز با مدرکPharm.D.  کاملا در راستای ایفای نقش او بعنوان داروساز بالینی یعنی مشاور دارویی پزشک و بیمار است. بطوری که بیش از 70 درصد مباحث آموزشی در دوره Pharm.D. مربوط به مباحث دارودرمانی بیماری ها و کاراموزی و کارورزی در عرصه است.

  • به عنوان یکی از فعالان این صنعت و  دانش آموخته رشته داروسازی چه توقعي از دانشگاه‌های کشور به خصوص دانشکده داروسازی به عنوان نهاد اصلی در تربیت نسل داروسازان داريد؟

دانشگاه‌های ما و اساتید آنها واقعا جزو بهترین و برجسته‌ترین‌ها در منطقه و حتی در جهان هستند. واقعا اساتید عموما با جان و دل در امر تربیت دانشجویان تلاش می‌کنند ، ولی نقطه ضعف اصلی در ناهماهنگی بین دانشگاه و سایر حوزه‌های ذینفع در خارج از دانشگاه است. قطعا هماهنگی بیشتر بین دانشگاه و صنعت لازم است که البته اخیرا با فعال شدن دفاتر ارتباط صنعت و دانشگاه، مراکز رشد و شرکت های دانش بنیان رشد به مراتب خوبی را داشته است ولی هنوز به ویژه در خصوص کاربردی سازی آموزش‌ها و پژوهش‌های داروسازی متناسب با نیازهای صنعت احتیاج به تغییرات و تلاش بیشتری هست. در حال حاضر دانشگاه‌ها از نسل اول و دوم و سوم یعنی دانشگاه‌های آموزش محور، پژوهش‌محور و کارافرین به دانشگاه‌های نسل چهار یعنی دانشگاه‌های تبدیل‌کننده ایده به محصول یا علم به ثروت تبدیل می‌شوند و من فکر می‌کنم که دانشکده‌های داروسازی ما هم باید ضمن حفظ وظایف آموزشی، پژوهشی و کارآفرینی، در این راستا نیز حرکت نمایند.

  • براي كساني كه تازه مي خواهند وارد وادي صنعت داروسازی شوند چه صحبتي داريد؟

به این عزیزان باید عرض کنم که عرصه صنعت، فضایی بسیار متفاوت با آن چیزهایی است که در دانشگاه به دانشجویان داروسازی آموزش داده می‌شود. در صنعت دارو علاوه بر توجه به اصول علمی و پایه‌ای داروسازی، باید دانش و مهارت‌های لازم در حوزه مدیریت، اقتصاد، روابط بین الملل، بازاریابی و تجاری سازی محصولات، آشنایی با اصول رقابت و چانه‌زنی‌های تجاری و ... را هم داشته باشند. به همین دلیل حضور و شرکت در دوره‌های آموزشی مرتبط با این مفاهیم را بطور جدی به این عزیزان قبل از ورود به صنعت توصیه می‌کنم.

  • کمی به حال و هوای این روزهای صنعت نزدیک شویم، امروز بیش از هر زمان دیگری صدای تولیدکنندگان دارو را می‌شنویم که نسبت به سیاست‌های دولت در قبال این صنعت استراتژیک، اعتراض دارند. در حالیکه دولت معتقد است بخش خصوصی و تولیدکننده باید بتوانند مشکلات خود را حل کنند و متولی اصلی صنعت باشند. نظر شما در این مورد چیست و به عنوان یکی از  فعالان این عرصه، چه توصیه ای برای خودکفا شدن صنعت داروسازی دارید؟

در رابطه با ارتباط دولت‌ها با صنعت باید به این نکته توجه داشته باشیم که یکی از مهمترین کمک‌های دولت به صنعت تولید این می‌تواند باشد که تا حد امکان فرآیندهای پیچیده رگولاتوری و نظارتی را تسهیل و بخصوص شفاف و stable  نماید. فرصت‌ها را نیز بطور عادلانه و نه الزاما مساوی، در اختیار فعالان تولید دارو قرار دهد. بعد از آن، ارائه تسهیلات مالی، حمایت از صنعت تولید در قالب commercial policy و بویژه درگیر شدن وزارت امور خارجه در این امر برای کمک به امر ارتباطات بین المللی، باز تعریف و تسهیل ارتباطات مالی بین المللی،  ایجاد دفاتر مرتبط در سطح وزارتحانه‌‍های ذیربط برای ارائه مشاوره های تخصصی مالی-بازرگانی برای فعالان صنعت تولید و در نهایت سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای تسریع در بازپرداخت مطالبات صنعت تولید را می‌توان نام برد.

  • با این توضیحات، ریشه‌ مشکلات اقتصادی صنعت دارو را در چه می‌دانید؟

متاسفانه در حال حاضر در زنجیره تامین داروی کشور، بازنده اصلی تولید کننده دارو است. بیمارستان‌ها و داروخانه‌ها از بیمه‌ها مطالبه دارند، شرکت‌های توزیع دارو از داروخانه‌ها و بیمارستان‌ها مطالبه دارند، شرکت‌های تولیدکننده از توزیع کننده طلبکار هست و صنعت تولید دارو دستش را در جیب بانک‌ها با درصد سودهای وحشتناک کرده است. در این چرخه معیوب، تولیدکننده دارو یا باید دست از تولید بردارد یا به بار وام‌های بانکی و کاهش سود سهامداران خود تن در دهد. خوب! صنعت تولید ما به لحاظ وظیفه انسانی و قانونی خود به قیمت سنگینی بار مالی بر دوش خود، تامین دارو را با وقفه مواجه نکرده است. ولی این فرایند تا کی می‌تواند ادامه داشته باشد؟ امیدورام دولت چاره عاجلی کند. رفع کمبود نقدینگی و کوتاه نمودن دوره وصول مطالبات، مهمترین چالش داخلی پیش روی صنعت دارو است.

  • باتوجه به پایان کار دولت یازدهم، به عقیده شما مهمترین مطالبات داروسازان از دولت آتی چه می‌تواند باشد؟

ضمن تقدیر و تشکر از کلیه فعالان عرصه سلامت در دولت تدبیر و امید، در این دولت اجرای طرح تحول نظام سلامت نقطه عطفی در امر خدمت رسانی به بیماران دردمند و بستری دریمارستان‌های دولتی بود و واقعا ازاین نظر شایسته تقدیر جدی است ولی به نظر می‌رسد که در فاز بعدی باید با بازنگری آن به رفع جدی مشکلات موجود در آن پرداخت. این طرح نقاط قوتی از قبیل کاهشout of packet بیماران، افزایش انگیزه پزشکان به ویژه پزشکان جوان هیات علمی و تمام وقت جغرافیایی برای حضور موثرتر و تمام وقت در بیمارستان‌های دانشگاهی، تعریف تعرفه جهت خدمات فاقد تعرفه (که قبلا با وجود ارائه خدمت از سوی بیمارستان ها، تعرفه مشخصی نداشتند)، بهبود وضعیت هتلینگ بیمارستان‌ها، ساماندهی شرکت‌های تجهیزاتی و نرخ تجهیزات و ملزومات مصرفی، ساماندهی فرمولری‌های دارویی مراکز بیمارستانی وکنترل هزینه‌های دارو و تجهیزات مصرفی در مراکز بیمارستانی دانشگاهی از طریق رعایت قیمت‌های مصوب، جلوگیری از ارجاع بیماران به مراکز خارج از بیمارستان جهت دریافت دارو، تجهیزات، انجام امور پاراکلینیک و نهایتا افزایش رضایتمندی در بیماران و همراهان ایشان، توجه ویژه به بیماران صعب العلاج و بیماری‌های پرهزینه (پوشش بیمه‌ای) و توجه ویژه به پروسیجرهای پرهزینه یا غیر ضرور (از جمله سزارین) را داشت.

ولی نباید از نقاط ضعف و لزوم اصلاحات در این طرح غافل شد؛ تحمیل هزینه بالا به سازمان‌های بیمه‌گر و بودجه عمومی کشور، عدم تامین منابع مالی لازم برای پرداخت مطالبات افزایش یافته مراکز بیمارستانی از سوی سازمان‌های بیمه‏گر و افزایش قابل توجه در حجم مطالبات شرکت‌های دارویی و تجهیزاتی از مراکز بیمارستانی دانشگاهی و متعاقبا ورود فشار مضاعف مالی، رکود اقتصادی و کاهش سوددهی کارخانجات و شرکت‌های دارویی-تجهیزاتی، پوشش بیمه‌ای بیش از 10 میلیون نفر بدون تامین منابع مالی مربوطه، عدم وجود گایدلاین‌ها و پروتکل‌های تشخیصی، درمانی و دارویی مورد توافق انجمن های تخصصی در سطح ملی یا منطقه‌ای، افزایش تقاضا برای دریافت خدمات درمانی بویژه خدمات پرهزینه در مراکز دولتی، لحاظ نشدن عادلانه و نادیده شدن فعالیت‌های گروه‌های مختلف پزشکی (از جمله کمرنگ بودن حضور و جبران زحمات داروسازان و پرستاران و نیروهای ستادی دانشگاه ها) و وجود فاصله فراوان در جبران زحمات تیم درمان،  از جمله این مواردی هستند که باید مورد عنایت جدی قرار بگیرند.

 

 

غذا و دارو یک نشریه تخصصی حوزه سلامت و بهداشت و درمان میباشد که با توزیع هدفمند و تخصصی، به منظور ایجاد پل ارتباطی مستحکم تر میان اساتید، تولید کنندگان و وارد کنندگان با مخاطبان عرصه سلامت منتشر میگردد.

آدرسایران، تهران، خیابان ولیعصر، بالاتر از پارک ساعی، روبروی رسانه‌های تصویری ، بن‌بست نعمتی، پلاک۷

    88203845 21 (98)+

   88198520 21 (98)+