در گفت‌و‌گو با دکتر خانوی:

نگاه شعارگونه نباید به گیاهان دارویی داشت

 

مهناز خانوی، سرپرست اداره‌کل فرآورده‌های طبیعی، سنتی و مکمل سازمان غذا و دارو در گفت‌و‌گو با غذا و دارو درباره جایگاه گیاهان دارویی بر این اعتقاد است که نباید نگاه شعارگونه به گیاهان دارویی داشت. به عقیده این متخصصفارماكوگنوزي در حال حاضر داروی گیاهی به عنوان یک درمان حمایتی و کمکی در اختلالات مزمن یا کاهش عوارض بیماری و دارو معمولا استفاده می‌شوند. در حالی که امروزه برخی فکر می‌کنند که به دلیل اینکه داروهای شیمیایی عوارض دارند، باید از داروهای گیاهی که عوارض کمتری دارند، استفاده کرد. او علاوه بر بررسی جایگاه گیاهان دارویی، درباره ظرفیت‌های استان اصفهان در صنعت گیاهان دارویی صحبت کرد که در ادامه این گفت‌و‌گو را می‌خوانید:

  • در عصر امروز بیماری‌های حاد و مزمن بیشتر شایع هستند. در همین راستا نیز علم و دانش پزشکی پیشرفت‌های زیادی داشته است. صنعت داروسازی دنیا نیز هم‌قدم با تغغیر بیماری‌ها، داروهای بسیار پیشرفته‌ای در حوزه داروهای شیمیایی تولید کرده است. با وجود چنین پیشرفت‌هایی، در جامعه‌ما، بسیاری بر این اعتقادند که داروهای شیمیایی عوارض زیادی دارد و بهتر است که از کیاهان دارویی استفاده شود. نظرتان در این خصوص چیست؟

من معتقدم در عصر امروز، نباید نگاه شعارگونه به داروهای گیاهی داشت. من به عقیده برخی که می‌گویند امروز داروهای شیمیایی عوارض زیادی دارند و باید از داروهای گیاهی که عوارض کمتری دارند، استفاده کرد، باور ندارم. باید به این مسئله توجه داشت که داروهای گیاهی که در بازار ایران هستند، اکثرا مورد مصرف برای بیماری‌های حاد نیستند بلکه بیشتر نقش داروهای حمایتی را دارند.

  • به نظر شما با توجه به این مسائل، امروزه داروهای گیاهی چه جایگاه و کاربردی دارند؟ چه تعریفی می‌توان از جایگاه گیاهان دارویی ارائه داد؟

امروزه در درمان بیماری‌های حاد و مزمن، بهبود کیفیت درمان از اهمیت خاصی برخوردار است. بنابراین استفاده از داروهای گیاهی کیفیت بهداشت و زندگی را بالا می‌برد و موجب بهبود روند درمان می‌شود. همانطور که گفتم بخش عمده گیاهان دارویی برای بهبود کیفیت درمان استفاده می‌شوند. البته لازم است اینجا بگویم که بحث طب سنتی و داروهای سنتی جداست زیرا نوع درمان و جایگاه داروهای سنتی از این مقوله جداست. بخش دیگری از داروهای گیاهی هم هستند که قدمت بیشتری دارند. این داروها به عنوان پایه داروهای شیمیایی شناخته می‌شوند و مربوط به قسمتی از علم داروهای گیاهی می‌شود که در شیمی دارویی وارد شده است. به عبارت دیگر می‌توان گفته این داروها الگویی برای ساخت فرآورده‌های شیمیایی هستند. برخی دیگر داروهای گیاهی هم هستند که امروزه به صورت دسته‌ای یا ترکیب خاص از آنها استفاده می‌شود و جایگزین شیمیایی ندارند. ممکن است این داروها امروز همانند داروهای بیوتکنولوژی تولید شوند اما در طبقه‌بندی داروهای گیاهی هستند. با این حال اگر به صورت کلی بخواهیم جایگاه گیاهان دارویی را در کشورمان تعریف کنیم، داروی گیاهی به عنوان یک درمان حمایتی و کمکی در اختلالات مزمن یا کاهش عوارض بیماری و دارو معمولا استفاده می‌شوند.

  • چرا بحث داروهای سنتی متفاوت است. به نظر شما طب ایرانی چگونه می‌تواند در جامعه امروز موثر باشد؟ با توجه به اینکه مردم کشورمان علاقه‌ زیادی به طب ایرانی دارند و در خودمراقبتی‌های خود، از آن استفاده می‌کنند، جایگاه این طب چگونه تعریف می‌شود؟

طب ایرانی یا به عبارتی طب‌های سنتی هر کشوری مانند طب چینی یا طب هندی، اگر از مسیر علمی و آکادمیک وارد جامعه نشوند، موقعیت‌های سواستفاده یا استفاده‌های غلط را به وجود می‌آورند. به نظرم اگر طب ایرانی در فضای آکادمیک و علمی قرار بگیرد، افراد متخصصی که درمان و تجویز را انجام می‌دهند و سازنده داروهای آن، مورد اعتماد و امن باشند، می‌توان استفاده‌های مفیدی از آن داشت و میزان سواستفاده را کاهش داد. مردم ما باید بدانند که نوع نگاه طب ایرانی با پزشکی امروز متفاوت است. طب ایرانی کل‌نگر است و زمانی که به بیماری نگاه می‌کند، تلاش دارد تا بفهمد علت عارضه به وجود آمده، چه اختلالی در کل سیستم بدن بوده است در حالی که پزشکی جزئی‌نگر است و تلاش دارد تا علائم و عوارض بیماری‌ها را از بین ببرد.

  • کارشناسان معتقدند که اصفهان مهد گیاهان دارویی است. نظر شما در این خصوص چیست؟ همانطور که می‌دانید، ششمین دوره طلای سبز قرار است در بهمن‌ماه امسال در اصفهان برگزار شود. به نظر شما مهم‌ترین توانمندی اصفهان در صنعت گیاهان دارویی چیست؟ فکر می‌کنید برگزاری این همایش در اصفهان چگونه می‌تواند در نشان دادن ظرفیت‌های این استان کمک کند؟

بخش بزرگی از تاریخچه فرمولاسیون داروهای گیاهی در اصفهان شکل گرفته است. تقریبا بهترین کارخانه‌های تولید دارو و فرآورده‌های گیاهی کشور در اصفهان هستند و این شهر در بحث داروهای طبیعی و گیاهی نقش بسیار موثری داشته است. کما اینکه در سال‌هایی که بنده دانشجو بودم، در بازار ایران کمتر از 100 نمونه داروی گیاهی وجود داشت که اصفهان در آن بیشتر از همه مطرح بود. به نظر من حرکت هوشمندانه‌ همایش طلای سبز، برگزاری ششمین دوره‌اش در شهری است که می‌تواند الگوی مناسبی برای استان‌های کشور به خصوص تهران باشد. یکی از مهم‌ترین اتفاقاتی که در استان اصفهان بسیار ارزشمند است و من در بخش‌های دیگر کشور آن را کمتر دیده‌ام، ارتباط میان صنعت و دانشگاه است. در شهر اصفهان، کمتر کارخانه‌ تولیدی گیاهان دارویی را می‌بینید که ارتباط نزدیکی با دانشگاه نداشته باشد. بسیاری از آنها ارتباط نزدیکی با اساتید دانشگاه و دانشجویان دارند در حالی که این اتفاق در تهران بسیار کمتر رخ می‌دهد. فاصله‌ای که در حال حاضر میان صنعت و دانشگاه وجود دارد، هم دانشگاه و هم صنعت را متضرر می‌کند. دانشگاه نگاه صنعتی و اقتصادی خود را از دست می‌دهد و صنعت پتانسیل و توان موجود در دانشگاه را نمی‌تواند به نحو احسن استفاده کند. به نظر بنده برگزاری این همایش می‌تواند کمک کند تا استان‌های دیگر از اصفهان الگوبرداری کنند. از سوی دیگر با توجه به نقش کم‌رنگ دانشگاه در رویدادهای صنعتی، برگزاری همایش طلای سبز در اصفهان می‌تواند اساتید و متخصصان به خصوص دستیاران داروسازی را با صنعت ارتباط دهد، زیار همین دستیاران در سال های آینده، مدیران صنایع و دانشگاه‌ها می‌شوند و این توانمندی می‌تواند ارتباط میان صنعت و دانشگاه را افزایش دهد.

  • به نظر شما برگزاری همایش‌ طلای سبز چگونه می‌تواند در توسعه صنعت گیاهان دارویی موثر باشد؟

برگزاری همایش‌هایی مانند طلای سبز از سویی ارتباط میان صنعت‌گران این حوزه را تقویت می‌کند. آنها در یک بازه زمانی دور هم جمع می‌شوند و همین موجب شکل‌گیری ارتباط میان آنها می‌شود. از سوی دیگر اگر مدیران اجرایی نیز در این همایش‌ها حضور داشته باشند و با آن همراه شوند، می‌توان گفت این همایش نقش موثری در سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری‌ها داشته باشد. با این حال اگر این اتفاق هم رخ ندهد، یک‌سو شدن صنعت، کلام صنعت را به گوش مسئولین خواهد رساند و همین موجب توسعه صنعت خواهد بود.

 

 

غذا و دارو یک نشریه تخصصی حوزه سلامت و بهداشت و درمان میباشد که با توزیع هدفمند و تخصصی، به منظور ایجاد پل ارتباطی مستحکم تر میان اساتید، تولید کنندگان و وارد کنندگان با مخاطبان عرصه سلامت منتشر میگردد.

آدرس: ایران، تهران، خیابان ولیعصر، خیابان توانیر،خیابان نظامی گنجوی،خیابان پیوند،کوچه حماسی، پلاک 26