جای خالی آمارهای دقیق برای سهم بازار گیاهان دارویی

دکتر غلامرضا امین، استاد دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو شورای سیاست‌گذاری ششمین همایش طلای سبز است. وی در گفت و گوی اختصاصی با نشریه غذا و دارو به تشریح وضعیت فعلی صنعت گیاهان دارویی پرداخت و معتقد است که تمرکز عمده گیاهان دارویی و داروهای طبیعی بر درمان بیماری­های مزمن است. جزییات کامل این گفت و گو به شرح زیر است:

  • در حال حاضر وضعیت گیاهان دارویی و فرآورده‌های طبیعی چگونه است و تا چه میزان در درمان بیماری­ها موثر هستند؟

استفاده از گیاهان دارویی در ایران سابقه بسیار دیرینه دارد و انواع زیادی از این داروها در ایران وجود دارد. بیش از هزار و پانصد قلم داروی گیاهی در ایران توسط کارخانه‌های زیر نظر سازمان غذا و دارو تولید می‌شود. به طور کلی می­توان گفت در مجموع این داروها در96 طبقه درمانی نقش دارند که 60 مورد از آن‌ها در ایران وجود دارد. عمده تمرکز این داروهای طبیعی نیز بر درمان بیماری­های مزمن است.

  • به نظر شما در حال حاضر صنعت گیاهان دارویی و فرآورده‌های طبیعی با چه چالش­هایی روبه‌رو هستند؟

اولین نکته در مورد گیاهان دارویی، خود گیاه و شناسایی آن است. در مرحله دوم، تکثیر گیاه، کشت، برداشت و فراوری آن مورد اهمیت قرار می‌گیرد. با این حال سیاست‌های مربوط به گیاهان دارویی بسیار پیچیده است زیرا در مرحله اول وابسته به وزارت کشاورزی است؛ سپس مرحله برداشت و فراوری به‌صورت مشترک توسط داروسازان و کشاورزان انجام می‌شود و سپس ادامه فرایند بر عهده داروسازان است. بنابراین بزرگ‌ترین چالش این صنعت که امروزه با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنیم تأمین مواد اولیه است. به عبارت دیگر مشکل ازآنجا شروع می‌شود که گونه‌های گیاهی مخصوصاً در سطح واریته بسیار به هم شبیه هستند و گاهی گیاه اشتباه برداشت می‌شود. وقتی ماده اولیه از گیاه اولیه استحصال می‌شود، به‌کل غیرقابل استفاده است و حتی برای دام هم قابل‌استفاده نیست. درنتیجه همه تلاشی که برای تولید گیاه انجام‌شده، به هدر می‌رود. چالش دوم، اشتباهاتی است که مرحله فراوری رخ می­دهد. به عنوان مثال اگر هدف استخراج اسانس باشد، اگر خشک‌کردن به‌درستی انجام نشود همه اسانس گیاه از بین خواهد رفت. همچنین از سوی دیگر، گیاهانی به‌صورت ناخواسته کنار گیاه اصلی رشد می­کنند. اگر در زمانی که گیاه تازه برداشت شده و قابل شناسایی است، جداسازی شود، مشکلی پیش نمی­­آید اما اگر همراه با گیاه اصلی خشک شود محصول نهایی خلوص خودش را از دست می‌دهد و حتی در مواردی ممکن است این گیاهان ناخواسته سمی باشند. این‌ها همه معضلات مواد اولیه می‌باشد.

  • چه راهکاری می­توان برای رفع این مشکل ارائه داد؟

این مشکل را می‌توان با همکاری بین کشاورزان و داروسازان برطرف کرد. البته باید توجه داشت که از مرحله تحقیقاتی گذشته باشد. منظور از تحقیقات، مطالعات اولیه در مورد شناسایی گیاهان دارویی است و ضرورت دارد که همکاری­های لازم در این حوزه انجام شود تا این مشکلات ایجاد نشود.

  • باوجود این چالش‌ها، به نظر شما دولت باید چه اقداماتی انجام بدهد؟

دولت باید در نقش نظارتی خود همه این موارد اجرا کند. از سوی دیگر، تحقیقات پایه‌ای نیازمند یک سری هزینه‌ها است که ممکن است بخش خصوصی نتواند این کار را انجام دهد؛ درنتیجه باید بخش تحقیقات کاربردی به مراکز تحقیقاتی سپرده شوند که غالباً تحت حمایت دولت هستند و دولت باید بودجه های لازم را در اختیار مراکز تحقیقاتی و دانشگاه‌ها قرار دهد. پس ‌از اینکه مطالعات انجام شد، این اطلاعات را در اختیار بخش خصوصی بگذراند، زیرا این بخش خواهان سرمایه­گذاری است. موضوع دوم اینکه اگر دولت نخواهد کارهای تحقیقاتی را انجام دهد باید برون‌سپاری کند. بنابراین آن بودجه­ای که می‌خواهد در اختیار دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی بگذارد، باید در اختیار سازمان‌های خصوصی بگذارد و سپس از این مجموعه‌ها گزارش میزان بازدهی را درخواست کند. از طرفی می‌توان همانند بسیاری از کشورهای خارجی، از صنعت درخواست شود که مشکلات خودش را مطرح کند؛ وقتی صنعتی مشکلات خود را بیان کند این مشکلات می‌تواند یک الگویی برای مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی و به کارهای تحقیقاتی و پایان‌نامه‌های دانشجویی جهت بدهد.

  • بسیاری بر این اعتقادند که سهم بازار فراورده‌های طبیعی کم است و باید این سهم افزایش یابد. به نظر شما در این خصوص چیست؟ آیا این صنعت نیاز به راهکارهایی برای افزایش سهم خود از بازار دارد؟

بر طبق آمار گفته می‌شود که سهم گیاهان دارویی از کل داروهای موجود در بازار حدود سه تا پنج درصد است. شاید این میزان به‌ظاهر کم باشد ولی این آمار فقط برای داروهایی هست که به‌صورت قرص و کپسول و غیره عرضه می‌شوند که آمار دقیق از میزان تولید آن وجود دارد. اما موضوع بسیار گسترده‌تر از این­هاست؛ به عنوان مثال آمارهای دقیقی از عرقیات مصرفی در ایران و عرقیات صادراتی وجود ندارد. همچنین حجم زیادی از اسانس‌ها و عرقیات در ایران تولید می‌شود ولی در آمار دارویی ایران قرار ندارد؛ درصورتی‌که همه اینها جز سهم بازار این صنعت محسوب می­شود. در اینجا لازم است به داروهایی با عنوان شیمیایی اشاره کنم که در اصل گیاهی و طبیعی هستند اما آمار آن در سهم این صنعت محسوب نمی­شود. به عنوان مثال تریاک گیاهی است که بیش از 30 محصول از آن استخراج می‌شود. اگر این موارد گیاهی را نیز به‌عنوان داروی طبیعی در نظر بگیریم؛ آمار پنج درصد و سه درصد و غیره افزایش بسیاری پیدا خواهند کرد. با این حال ما در آمارهایمان چنین تفکیکی نداریم و فعلا سهم بازار این صنعت بر اساس آمارهای کنونی محاسبه می­شوند.

 

 

غذا و دارو یک نشریه تخصصی حوزه سلامت و بهداشت و درمان میباشد که با توزیع هدفمند و تخصصی، به منظور ایجاد پل ارتباطی مستحکم تر میان اساتید، تولید کنندگان و وارد کنندگان با مخاطبان عرصه سلامت منتشر میگردد.

آدرسایران، تهران، خیابان ولیعصر، خیابان توانیر،خیابان نظامی گنجوی،خیابان پیوند،کوچه حماسی، پلاک 26 

    88203845 21 (98)+

   88198520 21 (98)+