جهان به سمت بازگشت به طبیعت است

 

دکتر فریبز معطر، استاد دانشگاه علوم پزشکی اصفهان است. او در گفت­و­گویی اختصاصی با نشریه غذا و دارو به بررسی جایگاه گیاهان دارویی و داروهای طبیعی در گذشته و امروز پرداخت. این پیشکسوت حوزه گیاهان دارویی معتقد است که اعتقاد مردم به استفاده از گیاهان دارویی باعث شده که این دانش از نسلی به نسل دیگر منتقل شود. در ادامه این گفت­و­گو را بخوانید:

 

  • با توجه به سایقه دیرینه شما در این حوزه، بفرمایید در گذشته گیاهان دارویی چه جایگاهی داشتند و وضعیت این دانش چگونه بود؟

از همان ابتدا که بشر خود را شناخت، این شناخت همراه با درد و رنج بوده است. انسان اولیه زمانی که دچار بیماری یا آسیب شد، به دنبال راهی بود تا خود را درمان کند. به همین ترتیب از گیاهانی که در دسترس داشت، استفاده کرد تا درد خود را بکاهد و اگر با استفاده از آنها می­توانست این کار را انجام دهد، متوجه خاصیت­های درمانی آنها می­شد. اصل استفاده از این گیاهان بر پایه صحیح و خطا بود و این اطلاعات نسل به نسل منتقل شد تا فن کتابت ابداع شد. بعد از این دوره، این اطلاعات در فرهنگ­های بزرگ جهان مانند فرهنگ ایران، هند و چین ارتباط گرفت و به صورت کتب، به نسل­های بعد منتقل شد. تاریخ گیاهان دارویی در کشورمان بازمی­گردد به کتاب اوستا که در آن اطلاعات زیادی درباره گیاهان دارویی، تقسیم­بندی­های علم پزشکی، جراحی، کاردرمانی و گیاه پزشکی است. بعد از اسلام، این اطلاعات وارد جهان اسلام شد و دانشمندهای آن زمان با علم بر این دانش­ها، تجربیات خود را به آنها اضافه کرده و آن را منتشر کردند. به عنوان مثال زکریای رازی از جمله دانشمندان ارزشمند آن دوران است و کتاب­هایش نیز هنوز بی­نظیر هستند. همچنین کتاب­های ابن سینا که یکی از آنها کتاب 5 جلدی است که جلد دوم آن درباره گیاهان دارویی و جلد پنجم آن درباره داروهای ترکیبی است. کتاب ذخیر خوارزم شاهی اولین کتابی است که به فارسی ترجمه شده است زیرا همه کتاب­ها در آن زمان به عربی نوشته می­شد. جلد نهم و دهم این کتاب نیز درباره گیاهان دارویی است. بنابراین دانش دانشمندان جهان در این زمینه باهم تلفیق شد و به نسل­های بعدی منتقل شد. بیش از 90 درصد دانشی که امروزه در خصوص گیاهان دارویی در دسترس ما است، مربوط به همین تجربیات گذشتگان است و علم نوین کمتر از 10 درصد این دانش را شامل می­شود. از سال 1980 میلادی، مطالعات دانشمندان غربی به خصوص اروپایی­ها درباره تاثیرات جانبی داروهای شیمیایی نشان داد که این داروها علاوه بر اثرات درمانی، مضرات و عوارض جانبی دارند که در بعضی موارد از خود بیماری سخت­تر است. بنابراین دانشمندان اروپایی به این فکر افتادند که دوباره به طبیعت روی بیاورند. برگشت به طبیعت از سال 1980 در اروپا شروع شد و بعدها در امریکا استفاده از گیاهان دارویی رونق گرفت. امروزه توجه دنیا به سوی طبیعت است زیرا با طبیعت انسان سازگاری دارد.

  • نگاه مردم در آن زمان نسبت به این علم چگونه بود؟

علم پزشکی از دو بخش پزشکی کلاسیک و طب مردمی تشکیل شده است. طب مردمی دانشی است که در هر جامعه­ای، نسل به نسل در میان مردم گسترش یافته است و شامل اطلاعات بسیار زیادی می­باشد.حتی مواردی را در میان افراد کهنسالمان می­بینیم که مادربزرگ­ها با استفاده از تجارب خود، سعی می­کنند، درد را درمان کنند. به عنون مثال اگر کسی سرفه کند، آویشن تجویز می­کنند یا اگر دچار استرس بشود، گل گاو زبان و سنبل­طیب پیشنهاد می­کنند که این دو گیاه امروزه هنوز به عنوان بهترین درمان و بهترین آرامش بخش استفاده می­شود. به خاطر همین تاریخچه طب مردمی است که هنوز هم مردم ایران از گیاهان دارویی از قدیم استفاده می­کنند و این دانش را نسل به نسل منتقل کرده­اند. مردم ایران به عنوان مردمی مسلمان اعتقاد دارند که آنچه حضرت سبحان برای بشر خلق کرده است، می­تواند به کمک بشر بیاید. حتی روایاتی در این زمینه داریم که حضرت محمد (ص) می فرمایند برای هر دردی دوایی هست و شما در زمین جستجو کنید و دوای درد تان را پیدا کنید. این متون اهمیت استفاده از گیاهان دارویی و داروهای طبیعی را نشان می­دهد. در حال حاضر نیز بیش از 7000 عطاری در سراسر کشور مشغول به فعالیت هستند که اگر مردم اعتقاد قلبی به استفاده از گیاهان دارویی نداشتند، آنها نمی­توانستند تا این میزان توسعه پیدا کنند.

  • به نظر شما بزرگترین چالشی که امروزه در حوزه گیاهان دارویی و طبیعی است، چیست؟

در حال حاضر میزان مصرف گیاهان دارویی زیاد شده است. همین مسئله موجب شده تا گیاهانی که به صورت خودرو در طبیعت هستند، در معرض خطر قرار بگیرند؛ به عنوان مثال آویشن شیرازی دارای خواص درمانی برای بیمارهای تنفسی است و به صورت طبیعی رویده شده و برداشت آن از طبیعت است. به نظر بنده یکی از بزرگترین چالش­ها همین مسئله است زیرا اگر مدیریتی صورت نگیرد، این گیاهان در کشور از بین می­روند. در گذشته تقسیم­بندی داروها با عنوان داروهای طبیعی بود که شامل سه دسته می­شدند: داروهای گیاهی، داروهای حیوانی و داروهای معدنی. بخش عمده داروها، گیاهی هستند و در گذشته از گیاهان بسیار استفاده می­کردند. از حیوانات نیز در گذشته برای استخراج هورمون استفاده می­کردند و در حال حاضر نیز از طریق سنتر، به این موارد دسترسی پیدا می­کنند. به طور کلی هر دارویی که از طبیعت گرفته می­شد، داروی طبیعی به حساب می­آید. در سال­های اخیر، بسیار از گیاهان ارگانیک یاد می­شود زیرا برخی از گیاهان به اندازه کافی در طبیعت یافت نمی­شوند و به همین دلیل انسان اقدام به کشت آنها می­کند؛ همین مسئله موجب استفاده از کودهای مختلف از جمله کودهای شیمیایی می‌شود که این باعث شده است که گیاهان مقداری از این سموم را در بدنه خود ذخیره کنند. وقتی گفته می شود که یک گیاه ارگانیک است منظور این است که در کشت این گیاه از مواد شیمیایی و یا برای دفع آفات­شان از سموم استفاده نشده و اگر هم باشد از مواد طبیعی و غیره استفاده کرده­اند. در نتیجه آنها دیگر هیچ­گونه مواد سمی در خود ندارند و گیاهانی تحت این شرایط کشت می­شوند، تحت عنوان گیاهان طبیعی یا ارگانیک از کیفیت خیلی بالایی برخوردارند.

 

 

غذا و دارو یک نشریه تخصصی حوزه سلامت و بهداشت و درمان میباشد که با توزیع هدفمند و تخصصی، به منظور ایجاد پل ارتباطی مستحکم تر میان اساتید، تولید کنندگان و وارد کنندگان با مخاطبان عرصه سلامت منتشر میگردد.

آدرسایران، تهران، خیابان ولیعصر، خیابان توانیر،خیابان نظامی گنجوی،خیابان پیوند،کوچه حماسی، پلاک 26 

    88203845 21 (98)+

   88198520 21 (98)+