تیتر: سيگار يا ليلا؟

 

سحر عصرآزاد 

  فیلم سینمایی "آشنايي با ليلا" اولين تجربه كارگرداني فيلم بلند عادل يراقي از دانش‌آموختگان مكتب عباس كيارستمي است. فیلم‌سازی كه اين شانس ويژه را پيدا كرد تا بر اساس طرحي از استاد و فیلم‌نامه‌ای مشترك، نخستين اثرش را بسازد. فيلم به جهت پرداختن به موضوعي روان‌شناختی يعني ترك سيگار، به‌مثابه يك عادت مضر و دراماتيزه كردن آن بر بستر قصه‌ای كه با روان، درون و تنهايي آدم‌ها سروکار دارد، حائز اهميت است. به همين جهت انتخاب شغل كاراكترهاي اصلي، از نكات كليدي و ويژه آن است.

 

نادر ايده‌پرداز يك شركت تبليغاتي و ليلا تِستر يك شركت توليد عطر است. نادر بر اساس يك حس شخصي سيگار را لازمه بروز خلاقيت و ايده‌پردازي خود می‌داند كه حسي فراگير و باورپذير بين افراد سيگاري است. ليلا هم به‌واسطه شغلش شامه‌ای قوي و مخالفت سرسخت با سيگار دارد كه این هم ملموس و منطقي است.

در اين چينش اوليه هرچند تلاش شده در انتخاب شغل كاراكترهاي اصلي، آشنایی‌زدایی انجام‌شود و موارد كمتر يا تجربه نشده در فیلم‌های سينمايي، موردتوجه قرار بگيرند كه تازگي و بداعت داشته باشند، اما نوع نگاه و رويكرد به موضوع كاملاً رئال و ملموس و بر بستري باورپذير جاری‌شده است.

 

کشمکشی ملموس برای مخاطب

در واقع اعتياد به سيگار به‌عنوان يك گرايش عمومي بر اساس طراحي تضاد در چينش نيازهاي دراماتيك كاراكترها، به شكلي ظريف دراماتيزه شده تا بر وجه ملموس و فراگير آن سايه نیندازد. به‌ همين واسطه مایه‌های غیرواقعی و چيده شده‌ای كه ممكن است به وجه رئالیستی كار لطمه بزنند، با تکیه‌ بر ذهنيات كاراكتري كه ايده‌پرداز است و ذهني تخيل‌گر دارد، تلطيف شده و باورپذير از کار درآمده است.

نمونه برجسته آن‌هم طراحي موقعيت آشنايي نادر و ليلا در يك روز برفي، سر تقاطع خيابان آن‌هم به‌واسطه تشابه ماشین‌های فولكس مدل قديمي و خاصشان است. درواقع اين جرقه دراماتيك و چيده شده، به تلطيف‌شده­ترین شكل ممكن طراحی‌شده تا با لحن و بيان كلي فيلم، تضاد آزاردهنده‌ای پيدا نكند.

با اين مقدمه وقتي ليلا شرط ازدواج با نادر را ترك سيگار مطرح می‌کند؛ تلاش مرد براي مواجهه با اين موقعيت و قرار گرفتن در مسير انتخابي سخت، آغاز می‌شود. به گفته بهتر اين دوراهي كه نادر به‌واسطه چيدمان دراماتيك قصه (دوراهي سيگار و عشق يا سيگار و ليلا) در آن قرارگرفته، با خوانش­هاي مختلف در ميان افراد جامعه با سنين و طبقات اجتماعي و شغل‌های مختلف قابل تعميم است و همين وجه موقعيت، او را تبديل به كشمكشي ملموس و مبتلابه براي مخاطب می‌کند.

نادر در تلاش براي پاي‌بندي به‌ شرط ليلا، دست به هر كاري می‌زند و حتي خود را به كلينيك ترك سيگار می‌سپارد تا بتواند به شكل اصولي آن را كنار بگذارد و شايد انتخاب هر فرد سيگاري براي ترك نباشد. كاري كه نشان از مصمم بودن او براي ترك و در واقع قوي بودن نياز دراماتيك او براي رسيدن به ليلا، در مقابل نياز او به ايده‌پردازي و حفظ شغل به‌واسطه سيگار دارد.

مواجهه فیلم‌ساز با سیگار

اما در موقعيتي ديگر اين تصميم دچار لغزش‌هایی می‌شود و ترديدها به‌تدریج راه باز می‌کنند تا جايي كه نادر در شب قبل از ازدواج و تلاش براي پاك ماندن، نیمه‌شب به خيابان می‌زند و در شرايطي دور از ذهن در تلاش براي روشن كردن آخرين سيگار قبل از فردا است!

مهمترین نكته فيلم "آشنايي با ليلا" نوع مواجهه فیلم‌ساز با عنصر سيگار به‌عنوان نماد و نشانه تلطيف شده‌ای از نيازها و عادات شخصي افراد است كه در روابط مشترك انساني (نه لزوماً عاطفي)، می‌تواند دچار خدشه شود. عاداتي كه خوب نيستند و چه‌بسا آسیب‌زننده باشند؛ اما به‌هرحال متعلق به هر فرد و انتخاب اوست و حالا فرد براي حفظ ديگري، بر سر دوراهي انتخاب قرار می‌گیرد كه ماحصل آن انتخاب تنهايي يا جمع است.

درواقع فيلم، مخاطب را بر سر اين دوراهي قرار می‌دهد كه آيا لازمه بودن در كنار يك انسان ديگر، دور شدن از خود و عادات و نيازهاي فردي است؛ هرچند مضر؟ اگر امكاني ايجاد كنيم كه هر فردي خود واقعي­اش در يك رابطه باشد و نامش را رابطه انساني بگذاريم، پس آنچه تا قبل از اين وجود داشته، چه نامي می‌تواند داشته باشد؛ رابطه تحميلي و فرمايشي؟

به‌ این‌ ترتیب است كه ابعاد روان‌شناختی فيلم از عادت مضري همچون سيگار كشيدن، فراتر رفته و آدم‌ها را در مواجهه با خودشان در زندگي انفرادي و جمعي قرار می‌دهد و به شكلي روانكاوانه جامعه، قوانين و چارچوب‌ها را فراتر از جنس و كيفيت و محدوده‌هایشان مورد تحليل و آسیب‌شناسی قرار می‌دهد.

 

 

 

 

 

 

غذا و دارو یک نشریه تخصصی حوزه سلامت و بهداشت و درمان میباشد که با توزیع هدفمند و تخصصی، به منظور ایجاد پل ارتباطی مستحکم تر میان اساتید، تولید کنندگان و وارد کنندگان با مخاطبان عرصه سلامت منتشر میگردد.

آدرسایران، تهران، خیابان ولیعصر، خیابان توانیر،خیابان نظامی گنجوی،خیابان پیوند،کوچه حماسی، پلاک 26 

    88203845 21 (98)+

   88198520 21 (98)+