پروبیوتیک‌ها و پری بیوتیک‌ها

 

پروبیوتیک‌ها و پری‌بیوتیک‌ها چه هستند؟ ماهیت آن‌ها چیست؟ چه اهمیتی دارند؟ واژه پروبیوتیک‌ها در اصل یک کلمه یونانی به معنای " برای زندگی " است، در حالی‌که واژه پری‌بیوتیک‌ها به معنای " پیش نیاز زندگی" است.

پروبیوتیک‌ها، باکتری‌هایی هستند که به حفظ تعادل طبیعی روده‌ها در یک موجود زنده کمک می‌کنند. دستگاه گوارشی طبیعی انسان حاوی 400 نوع باکتری پروبیوتیک است که موجب کاهش رشد باکتری‌های مضر می‌شوند و به بهبود سلامت سیستم گوارشی کمک می‌کنند. در واقع با متعادل کردن باکتری‌های روده‌ای، می‌توانند در بهبود سیستم ایمنی نقش داشته باشند.  
یکی از بزرگترین گروه‌های باکتری‌های پروبیوتیک در روده، باکتری اسید لاکتیک است که لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس موجود در ماست یکی از شناخته شده‌ترین آن‌ها است. همچنین، مخمر نیز حاوی مواد پروبیوتیک (Saccharomyces boulardii) است. بیفیدوباکتری نیز یکی دیگر از باکتری‌های پروبیوتیک مهم است.  

انواع گوناگون باکتری‌های پروبیوتیک، اثرات مختلفی نیز دارند. پروبیوتیک‌ها به‌صورت مکمل‌های غذایی نیز یافت می‌شوند. پروبیوتیک‌ها از پری‌بیوتیک‌ها مجزا هستند. موز، عسل، مارچوبه، کنگرفرنگی، سیر و پیاز پروبیوتیک‌های طبیعی می‌باشند، اما برای اثر بخشی بایستی مقادیر زیادی از آن‌ها مصرف گردد. موز، عسل، مارچوبه، کنگرفرنگی، سیر و پیاز، پروبیوتیک‌های طبیعی می‌باشند، اما برای اثر بخشی بایستی مقادیر زیادی از آن‌ها مصرف گردد. فرآورده‌های لبنی، مهمترین حامل پروبیوتیک‌ها محسوب می‌شوند که البته در کشور ما  غنی سازی لبنیات  با پروبیوتیک‌ها، تقریباً رایج شده است.

پری‌بیوتیک‌ها، کربوهیدرات‌های غیر قابل هضم موجود در مواد غذایی هستند که برای تحریک رشد باکتری‌های پروبیوتیک در بدن ضروری است. از این دسته می‌توان به مالتو دکسترین، دکسترین، صمغ‌های فیبری، اینولین، لاکتولوز و ... اشاره کرد.  این اجزاء محیط مناسبی را به‌طور انتخابی برای باکتری‌های پروبیوتیک در بدن مهیا می‌کنند تا آن‌ها بتوانند در آن بهترین رشد و نمو را داشته باشند، و به این صورت اثرات مثبت خود را بر میزبان اِعمال می‌کنند. 

در واقع واژه سین بیوتیک به معنای ترکیب پری‌بیوتیک و پروبیوتیک است. پری‌بیوتیک‌ها اثرات مطلوبی بر سلامتی دارند، آن‌ها در رفع یبوست (فیبرها با تخمیر ناقص در بدن سبب محصور شدن آب درون دستگاه معده‌ای و روده‌ای شده و از طرف دیگر تخمیر غذاهای فیبردار در بدن، سبب افزایش حجم میکروبی و افزایش مدفوع می‌شود)، کاهش چربی‌ خون، تأثیر بر روی بیماری‌های التهابی و جذب عناصر مفید غذا مؤثر هستند. 

از مهمترین منابع غذایی پری‌بیوتیک‌ها می‌توان پیاز، سیر، سویا، کاسنی، حبوبات، قارچ‌ها، عسل و موز و همچنین کربوهیدرات‌ها (اولیگوساکاریدها) نظیر کنگر فرنگی (حاوی اینولین است)، جو دوسر خام، جو و گندم سبوس‌دار را نام برد.  

مصرف آنتی ‌بیوتیک‌ها موجب از بین رفتن باکتری‌های خوب موجود در دستگاه گوارشی می‌شود. کاهش مقادیر این باکتری‌های خوب موجب بروز مشکلات گوارشی از قبیل اسهال، کرامپ و ... می‌گردد، به همین علت دریافت پروبیوتیک‌ها می‌تواند به جایگزینی باکتری‌های مفید از بین رفته در دستگاه گوارش کمک کند و افرادی که آنتی بیوتیک می‌خورند، در اولویت دریافت پروبیوتیک‌ها قرار دارند. علاوه بر این، از دست دادن باکتری‌های مفید دستگاه گوارشی می‌تواند زمینه‌ساز بسیاری از عفونت‌ها از قبیل عفونت‌های دستگاه ادراری نیز گردد.

به‌طور کلی پروبیوتیک‌ها به‌منظور اهداف زیر به کار می‌روند: 

-    بهبود اسهال

-     بهبود عفونت دستگاه گوارشی

-    کنترل پاسخ‌های ایمنی (التهاب) مانند بیماری التهابی روده (IBD)

-    کاهش کلسترول خون و میزان جذب آن از روده (با تجزیه صفرا در روده)

-    بهبود عدم تحمل لاکتوز، چراکه باکتری اسید لاکتیک باعث تبدیل لاکتوز به اسید لاکتیک می‌گردد.

-    بهبود عملکرد کبد چرب

-    کمک به ساخت ویتامین‌های گروه B و K

-    بهبود جذب مواد معدنی و ویتامین‌ها

-    کاهش فشار خون

به‌عنوان نکته پایانی، به خاطر داشته باشید که اثرات مفید پروبیوتیک‌ها زمانی پر رنگ می‌شود که به‌طور مداوم دریافت شوند، یعنی دریافت نامنظم آن‌ها برای مثال ماست پروبیوتیک اثرات مفید زیادی را به دنبال نخواهد داشت.  

دکتر حمیدرضا فرشچی

http://www.asriran.com

 

 

غذا و دارو یک نشریه تخصصی حوزه سلامت و بهداشت و درمان میباشد که با توزیع هدفمند و تخصصی، به منظور ایجاد پل ارتباطی مستحکم تر میان اساتید، تولید کنندگان و وارد کنندگان با مخاطبان عرصه سلامت منتشر میگردد.

آدرسایران، تهران، خیابان ولیعصر، خیابان توانیر،خیابان نظامی گنجوی،خیابان پیوند،کوچه حماسی، پلاک 26 

    88203845 21 (98)+

   88198520 21 (98)+