×

هشدار

JUser: :_بارگذاری :نمی توان کاربر را با این شناسه بارگذاری کرد: 854

Published in گزارش

نگاهی کوتاه به دارو‌های پیشگیرانه و تاثیر آن‌ها

اولین قدم در مصرف منطقی دارو مراجعه به متخصص است

مبتلا شدن به بیماری‌ها بخش جدانشدنی زندگی بشر بوده است و هر انسانی در طول زندگی خود بیماری را تجربه می‌کند. فقط در شدت و نوع بیماری، ممکن است شرایط هر فرد متفاوت از دیگری باشد. در کل به وجود آمدن خلل در عواملی هم‌چون وضعیت ایمنی بدن فرد، شرایط زندگی، وضعیت خاک، آب و هوا و حتی شیوة زندگی افراد سبب می‌شود فرد دچار بیماری شود که شدت و ضعف در یکی از این عوامل سبب تشدید یا تضعیف علایم یک بیماری می‌شود.

به ظاهر ساده‌ترین راه فرار از بیماری استفادة بی‌رویه و خودسرانة دارو است. برای مصداق این ادعا نیز می‌توان به آمار فروش دارو‌ در ایران اشاره کرد. طبق آمارنامة فروش دارو که حاصل جمع‌بندی اطلاعات ارایه شده از سوی شرکت‌های پخش ماهانه به ادارة کل ارزیابی و نظارت دارو سازمان غذا و دارو است، تا پایان آذر 92 بیش از 25.5 میلیارد قلم دارو در ایران مصرف شده است که ارزش ریالی این تعداد دارو رقمی در حدود 58 هزار میلیارد ریال می‌شود.

البته سهم قابل توجهی از این میزان فروش به مکمل‌ها و ویتامین‌ها تعلق دارد، اما فروش عددی برخی از این ویتامین‌ها با توجه به عوارضی که ممکن است در مصرف‌کننده ایجاد کند نشان از مصرف غیرمنطقی و خودسرانة این مکمل‌ها می‌دهد.

برای نمونه، ویتامین B12 علاوه بر نقشی که در پیشگیری از کم‌خونی دارد دارای عوارضی هم‌چون ورم، سوزش و خارش پوست است. طبق آمارنامة دارویی تا پایان آذر 92 بالغ بر 9 میلیون قلم به شکل‌های مختلف دارویی از این ویتامین فروخته شده است. این رقم نشان از مصرف خودسرانة این ویتامین دارد. گرچه این ویتامین برای جلوگیری از بیماری مورد استفاده قرار گرفته اما ممکن است مشکلاتی را برای مصرف‌کنندگان ایجاد کرده باشد و چه بسا همین امر سبب استفاده از دارو‌های دیگری شود.

ویتامین A دیگر مکملی است که به شکل‌های مختلف وجود دارد و برای پیشگیری و درمان برخی بیماری‌ها استفاده می‌شود. هم‌چنین در بعضی از مقاطع سنی سبب افزایش بینایی می‌شود، اما نکته‌ای که باید به آن توجه کرد عوارضی است که از مصرف نامناسب ویتامین A حاصل می‌شود. به گفتة برخی از متخصصان ویتامین A مسموم‌کننده‌ترین ویتامین موجود است. مصرف بیش از حد این ویتامین در زنان باردار بسیار خطرناک است و حتی می‌تواند سبب ایجاد نقص مادرزادی در جنین ‌شود. از همین رو، برخی از پزشکان مصرف این ویتامین را در زنان باردار به شدت ممنوع کرده‌اند.

با توجه به ریسک بالای مصرف این ویتامین شاهد هستیم که میزان مصرف آن بالا است. طبق آمارنامة دارویی آذر 92 میزان فروش عددی این ویتامین در شکل‌های مختلف نزدیک به 10 میلیون قلم بوده است که اگر تجویز منطقی پزشکان هم سهم قابل توجهی در این رقم داشته باشد، باز هم نمی‌توان مصرف خودسرانه را در این میان به حساب نیاورد.

برخی از ویتامین‌ها و مکمل‌ها اگر منطقی و اصولی و با نظر کارشناس مصرف شوند می‌توانند در جلوگیری از ابتلا به بیماری‌ها مؤثر باشند. به این خاطر، می‌توان این دسته از مکمل‌ها و ویتامین‌ها را دارو‌های پیشگیرانه نامید. امروزه علاوه بر تغذیة صحیح می‌توان با کمک گرفتن از دارو‌های پیشگیرانه و مکمل‌های غذایی که شامل ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌شوند، در وهلة اول از ابتلا به بیماری پیشگیری کرد و در وهلة بعد درصورت ابتلا به بیماری به روند درمان سرعت بخشید. البته همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، استفاده از دارو‌های پیشگیرانه نیازمند توجه به مسایل زیادی است که پیش از همه مراجعه به کارشناسان تغذیه و متخصصان را شامل می‌شود.

افرادی که به دلایل مختلف همچون بیماری یا قرار داشتن در مقاطع سنی حساس، الگوی غذایی نامناسبی دارند،‌ می‌توانند از دارو‌های پیشگیرانه استفاده کنند. صدالبته پیش از آن شناخت اثرات و عارضه‌های دارو‌های پیشگیرانه ضروری است.

با توجه به استاندارد ‌ RDA (Recommended Dietary Allowances تجویزهای توصیه شده در رژیم غذایی) هر مادة مغذی در مقاطع مختلف سنی و با توجه به دوره‌های خاص زندگی باید به مقدار معینی در روز مصرف شود تا خللی در سلامت فرد ایجاد نشود. RDA سیستم و معیاری برای اندازه‌گیری و سنجش نیاز غذایی روزانة بدن است که از سال 1940 توسط کمیتة (هیئت علمی) غذا و موادمغذی آکادمی ملی علوم امریکا تنظیم شده است. RDA برای هر مادة مغذی به‌صورت جداگانه تنظیم و تدوین شده است و ارزش آن به میزان مواد مغذی موجود در مادة غذایی بستگی دارد. هم‌چنین این میزان در افراد مختلف، متفاوت است. این استاندارد هر چند سال یک‌بار (5 تا 10 سال) مورد تجدید نظر قرار می‌گیرد.

در کشور ما داروهای پیشگیرانه زیادی مورد استفاده زنان و مردان قرار می‌گیرد که اسید فولیک، ویتامین‌های A و E و مولتی ویتامین‌ها از مصرف بالایی برخوردارند. تصور عمومی این است که این داروها سودمندی‌های بسیاری دارد و می‌تواند آنها را از ابتلا به برخی بیماری‌ها برهاند یا باعث بهبودی آنها شود. استناد این گونه افراد به مطالبی است که جسته و گریخته در جاهای مختلف خوانده‌اند یا توصیه افرادی که این داروها توسط پزشک برای آنها تجویز شده است، اما به راستی این داروها برای همه مفید است؟!

اسید فولیک (Folic Acid) یکی از انواع ویتامین های گروه B به شمار می‌رود و برای رشد سلول‌ها و متابولیسم (سوخت و ساز) بدن لازم است.

اسید فولیک برای پیشگیری از برخی بیماری‌هایی همانند سرطان خون، آمنوره (نداشتن پریود قاعدگی)، مسمومیت با آرسنیک، اختلال دوقطبی، سرطان، سندرم خستگی مزمن، عملکرد شناختی، بیماری عروق کرونر، جنون و آلزایمر، افسردگی، دیابت، بیماری صرع، سلامت عمومی، گلوکم، نقرس، بهبود رشد، بیماری قلبی، فشار خون بالا، بیماری ام اس، سکته مغزی، سرگیجه و لخته خون نیز استفاده می‌شود، اما با این حال رد یا تأیید اثرپذیری این مکمل نیازمند تحقیقات بیش‌تری است.

این ماده به‌طور عمومی بی‌خطر است، اما مصرف در مقادیر بالا می‌تواند مشکلاتی همانند تهوع، نفخ شکم، باد معده و بی‌خوابی در پی داشته باشد. اسید فولیک در منابع غذایی متعددی وجود دارد که از جمله می‌توان به اسفناج، بروکلی، کاهو، لوبیا، نخود فرنگی، عدس، لیمو، موز، طالبی، هندوانه، پرتقال، کیوی، انبه، زرده تخم‌مرغ، شیر و ... اشاره کرد.

طبق استاندارد‌های (RDA) میزان مصرفی روزانة اسید فولیک برای مثال در زنان باردار 600 میکروگرم و در زنان شیرده 500 میکروگرم است که برای جلوگیری از تداخل‌های دارویی باید قبل از مصرف با کارشناس تغذیه مشورت کرد.

ویتامین Aیک ویتامین محلول در چربی است که به طور طبیعی در بسیاری از خوراکی‌ها یافت می‌شود و نقش مهمی در دید طبیعی چشم‌ها، دستگاه ایمنی بدن و تولید مثل ایفا می‌کند. هم‌چنین به قلب، ریه‌ها، کلیه‌ها و سایر اندام‌های بدن کمک می‌کند تا کار خود را به درستی انجام دهند، اما مصرف بیش از حد مکمل‌ها و قرص‌هایی که حاوی دز بالایی از این ویتامین هستند می‌تواند ایجاد مسمومیت کند.

علایم مسمویت با ویتامین A شامل خشکی پوست، درد مفاصل، تهوع، سردرد و گیجی می‌شود. مصرف بیش از اندازة این ویتامین در زنان باردار می‌تواند باعث ایجاد نقص در جنین شود. مکمل‌های ویتامین A ممکن است با سایر داروها هم‌چون داروهای پیشگیری از بارداری، رقیق‌کننده‌های خون (کومادین)، داروهای درمان جوش (آکوتان)، داروهای درمان سرطان و سایر داروها تداخل داشته باشد. از همین رو، برای مصرف درست این ویتامین باید به کارشناسان تغذیه مراجعه کرد.

بر اساس استاندارد RDA میزان مصرف ویتامین A برای مثال در کودکان 1 تا 3 سال 300 میکروگرم و در مقطع سنی 9 تا 13 سال 600 میکروگرم در روز است.

ویتامین E مهم‌ترین عامل برای داشتن سیستم ایمنی قوی و پوست و چشم‌‌هایی سالم به حساب می‌آید و در سال‌های اخیر مکمل‌های حاوی این ویتامین به دلیل خواص آنتی‌اکسیدانی (آنتی‌اکسیدان‌ها از سلول‌ها در برابر آسیب محافظت می‌کنند) بسیار مشهور شده‌اند. با این حال، فواید و خطرات این ویتامین هنوز به صورت کامل مشخص نیست.

تحقیقات نشان داده که این ویتامین در پیشگیری از بیماری‌هایی چون دیابت، آلزایمر، آب مروارید و بسیاری دیگر از بیماری‌ها بی‌نتیجه است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد مکمل ویتامین E فقط در افرادیمؤثر است که دچار کمبوداین ویتامین هستند.

مصرف بلندمدت این ویتامین می‌تواند باعث افزایش خطر سکته مغزی شود. هم‌چنین مصرف بیش از حد آن باعث افزایش خطر مرگ می‌شود. مصرف زیاد این مکمل در 8 هفته اول بارداری می‌تواند 1.7 تا 9 برابر خطر ابتلا به نقص مادرزادی قلبی در کودکان را افزایش ‌دهد. این ویتامین می‌تواند در مردان خطر ابتلا به سرطان پروستات را به شدت افزایش دهد. بر اساس استاندارد RDA میزان مصرف ویتامین E برای مثال در زنان باردار 15 میلی‌گرم و دوران شیردهی19 میلی‌گرم در روز است.

تصور عمومی این است که مولتی‌ ویتامین‌‌ها قابلیت‌های بسیاری دارند و می‌توانند در سلامت ما نقش به‌سزایی ایفا کنند. پس کافی است روزی یک قرص کامل مولتی‌ویتامین بخوریم و دیگر نگران هیچ چیزی نباشیم. ولی واقعیت ماجرا این نیست.

مولتی ویتامین ها ممکن است آرام آرام و طی زمانی طولانی به مغز آسیب برسانند بدون آن که هیچ علامت بارزی از خود نشان دهند. دکتر بارنارد استادیار دانشکده پزشکی جرج واشنگتن به تازگی گزارشی نوشته و درآن زنگ خطر حضور مس و آهن در مکمل‌های خوراکی را به صدا در آورده است. گروه تحقیقاتی تحت نظارت وی پس از انجام آزمایش‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که بیش‌تر مولتی ویتامین‌ها حاوی دو برابر مقادیر توصیه شدة مس و آهن هستند.

یکی از بزرگ‌ترین آسیب‌هایی که این دو فلز به مغز انسان وارد می‌کنند ابتلا به بیماری آلزایمر است. در واقع طبق نتایج مطالعه‌ای که در ماه آگوست جاری، در مجله Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده است، مس یکی از عوامل اصلی محیطی است که در پس پرده نشسته و دستش آلوده به ابتلای سالمندان به آلزایمر است.

نکتة قابل تأمل این است که طبق آمارنامة آذر سال 92 میزان فروش عددی مولتی ویتامین‌ها در ایران نزدیک به 70 میلیون قلم بوده است.

منابع: آمارنامة دارویی سال 92 سازمان غذا و دارو، سایت پزشکی راستینه

Read 1065 times
ارزیابی مورد
(0 votes)

 

 

غذا و دارو یک نشریه تخصصی حوزه سلامت و بهداشت و درمان میباشد که با توزیع هدفمند و تخصصی، به منظور ایجاد پل ارتباطی مستحکم تر میان اساتید، تولید کنندگان و وارد کنندگان با مخاطبان عرصه سلامت منتشر میگردد.

آدرس: ایران، تهران، خیابان ولیعصر، خیابان توانیر،خیابان نظامی گنجوی،خیابان پیوند،کوچه حماسی، پلاک 26