Published in گزارش

رابطه شفابخش غذا و دارو

 

محبوبه ﻓﺮﺧﻨﺪﻩ ﺯﺍﺩﻩ و مصطفی ﮔﻮﻫﺮﯼ ﻓﺨﺮﺁﺑﺎﺩ، استادیار دانشگاه فردوسی مشهد

محمدبن زکریای رازی پزشک و شیمی­دان مشهور ایرانی را بی­شک می­توان یکی از پیشگامان در علم پزشکی دانست که به اهمیت درمان بیماری به‌وسیله غذا واقف بود. اهمیت این مسئله برای رازی تا آنجاست که آثار متعددی را به این موضوع اختصاص داده است. طب " الملوکی فی علاج الامراض کلها بالاغذیه " از جمله این کتاب‌ها است که هدف از نگارش آن را نویسنده درمان بیماری با غذا تا جایی‌که امکان دارد، دانسته است.

همچنین مقصود از نگارش " رساله فی ان الحمیه المفرطه و المبادره الی الادویه و التقلیل من الاغذیه لایحفظ الصحه بل یجلب الامراض " نیز در درمان و معالجه بیمار با غذا بوده است. این کتاب به افراط در گرسنگی و استفاده بیش از حد از دارو و کم غذا خوردن می­پردازد، که نه تنها سبب سلامتی نمی‌شود، بلکه به بدن ضرر رسانده و زمینه‌ساز بیماری می‌شود.

اثر دیگر رازی با عنوان " منافع الاغذیه و دفع مضارها و یا دفع مضار الاغذیه"درباره غذا و آشامیدنی‌هاست. که یکی از مهمترین کتاب­ها در علم داروشناسی است که رازی علاوه بر بیان خواص و زیان‌های غذا در معالجه بیماری، روش دفع ضرر غذا به‌وسیله غذاهای دیگر یا داروهای بسیار ساده را در آن شرح داده است. در دیباچه این کتاب آمده است:"هدف ما شناساندن موادی است که مصرف آن سودمند و یا زیان‌بخش است" در مطالب این کتاب، پرهیز و دستورهای غذایی بر مواد دارویی ترجیح داده شده و تا آنجا که امکان دارد توصیه شده به‌جای غذا از دارو استفاده شود. به این ترتیب این اثر راهنمای مفیدی است برای افرادی که در مواردی به طبیب دسترسی ندارند و در واقع این کتاب را می‌توان راهنمایی برای درمان بیماری با رژیم ساده غذایی به‌شمار آورد.

کتاب "اطعمه المرضی" عنوان دیگر اثر رازی است که در آن به جنبه دارویی غذاهایی که برای بیمار فایده دارد، اشاره کرده است. در حقیقت این کتاب رژیم غذایی متناسب برای حال بیماران است، زیرا به نوشته رازی، تاثیر نیروی غذا بر بیمار مانند       " توشه برای مسافر است، بنابراین طبیب باید دقت داشته باشد که نیروی بیمار از بین نرود" علاوه بر این، بخش‌هایی از "الحاوی" رازی به اهمیت و رعایت اصول تغذیه و ورزش در سلامت و بهبود بیماران اختصاص یافته است.

همچنین با بررسی آثار رازی می‌توان پی برد که پایه اطلاعات او در داروشناسی آثار جالینوس و ماسویه بوده است. رازی به نقل از جالینوس، افرادی را که در گروه داروشناسان جای می‌گیرند، چنین برمی‌شمرد : فروشندگان داروها و مواد خوش‌بو کننده، تهیه‌کنندگان داروها از راه پختن و جوشانیدن مواد دارویی، کسانی که به کار بستن زخم و جراحات می‌پردازند، دست اندرکاران مالش اندام‌های بیمار یا مالیدن دارو بر بدن بیمار، کسانی که بیماران را تنقیه می‌کنند، رگ‌زنان و حجامت‌گران، و کسانی که به شکافتن زخم‌ها و تاول‌ها و درمان آن‌ها می‌پردازند.

به عقیده رازی، آشنایی با دانش داروسازی برای پزشک بنیادی نبوده، اما آن را از شروط ضروری و معیار و آزمونی برای توانایی و مهارت پزشکی دانسته است. تأکید رازی به ضرورت آگاهی پزشک به علم داروسازی و داروشناسی بدین جهت است که وی بتواند با یک دارو، بیماری‌های بسیاری را درمان و در صورت نا دسترسی به دارو از دیگر مواد دسترس استفاده نماید.

بر این اساساز دقت در دست‌نوشته‌های پزشکی رازی به این نتیجه خواهیم رسید که وی نخستین پزشکی است که در درمان بیماران روش تجربی و بالینی داشته است. در بسیاری از یادداشت‌های علمی وی، نکته‌هایی هست که تاریخ داروسازی و پزشکی را دگرگون کرده است، چنانکه او داروشناسی و داروسازی را در طب، از نظر تاثیر آن بر بیماری و بدن آدمی و از نظر وظایف‌الاعضاء، وارد کرده است. از نظر او با اختلاف عرض جغرافیایی سرزمین‌ها، مزاج، عادات اخلاق، طبیعت دارو و غذا نیز تغییر می‌کند. روش درمانی رازی ساده و بر مبنای پرهیز غذایی بود، چنانکه به پزشکان توصیه کرده است: « باید در تجویز دارو شتاب نورزید، بلکه به تدبیر باید عمل کرد». به باور او، بیماری را تا حد ممکن باید با مایعات و غذا درمان کرد. او سعادت طبیب را در آن می‌دانست که بیمار را بدون استفاده از دارو و تنها با غذا مداوا کند و از تجویز دارو به‌ویژه داروهای مرکب پرهیز نماید.

منبع : بخشی از مقاله « داروسازی محمدبن زکریای رازی» از مجله " تاریخ و تمدن اسلامی"، سال یازدهم، شماره بیست و یکم

Read 934 times Last modified on سه شنبه, 06 شهریور 1397 14:11
ارزیابی مورد
(0 votes)

 

 

غذا و دارو یک نشریه تخصصی حوزه سلامت و بهداشت و درمان میباشد که با توزیع هدفمند و تخصصی، به منظور ایجاد پل ارتباطی مستحکم تر میان اساتید، تولید کنندگان و وارد کنندگان با مخاطبان عرصه سلامت منتشر میگردد.

آدرس: ایران، تهران، خیابان ولیعصر، خیابان توانیر،خیابان نظامی گنجوی،خیابان پیوند،کوچه حماسی، پلاک 26