یک متخصص بیوتکنولوژی دارویی با تأکید بر اینکه همه تداخلات دارویی به متابولیسم کبدی مربوط نمیشود، گفت: بخشی از این تداخلات از طریق پروتئینهای ناقل دارو رخ میدهد؛ سازوکاری که میتواند بدون تغییر در نتایج آزمایشهای معمول، موجب افزایش عوارض دارویی یا کاهش اثربخشی درمان شود.
دکتر احمد غلامی، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به نقش پروتئینهای ناقل در جابهجایی داروها در بدن اظهار کرد: این پروتئینها ورود و خروج داروها از سلولها را تنظیم میکنند و از مهمترین آنها میتوان به P-glycoprotein (P-gp) اشاره کرد که در روده، کبد، کلیه و سد خونی ـ مغزی حضور دارد و با خارج کردن برخی داروها از سلول، از تجمع بیش از حد آنها بهویژه در سیستم عصبی مرکزی جلوگیری میکند.
وی افزود: اگر فعالیت این ناقل توسط برخی داروها یا حتی فرآوردههای گیاهی مهار شود، جذب بعضی داروها افزایش یافته و غلظت آنها در خون ممکن است به سطوح خطرناک برسد. در مقابل، افزایش فعالیت P-gp میتواند دفع دارو را بیشتر کرده و با کاهش غلظت آن، اثربخشی درمان را تحت تأثیر قرار دهد.
تداخلاتی که بهسادگی قابل تشخیص نیستند
غلامی با بیان اینکه این نوع تداخلات معمولاً در آزمایشهای متداول عملکرد کبد و کلیه قابل شناسایی نیستند، گفت: به همین دلیل از آنها با عنوان «تداخلات پنهان دارویی» یاد میشود و تشخیص آنها مستلزم آگاهی از عملکرد ناقلهای دارویی و بررسی دقیق داروهای مصرفی بیمار است.
وی با اشاره به نمونههای شناختهشده این تداخلات افزود: مصرف همزمان دیگوکسین با داروهایی مانند آمیودارون یا وراپامیل که مهارکننده P-gp هستند، میتواند غلظت دیگوکسین را در خون افزایش داده و خطر مسمومیت قلبی را بالا ببرد. همچنین برخی داروهای ضدصرع و فرآوردههای گیاهی با افزایش فعالیت این ناقل، ممکن است اثربخشی داروهایی مانند سیکلوسپورین یا داروهای ضدانعقاد خوراکی از جمله دابیگاتران را کاهش دهند.
اهمیت ناقلهای دارویی در درمانهای نوین
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به داروهای بیولوژیک گفت: اگرچه داروهایی مانند انسولین، هورمونها، فاکتورهای رشد و آنتیبادیهای مونوکلونال معمولاً تحت تأثیر P-gp قرار نمیگیرند، اما ناقلهای دیگری از جمله FcRn در ماندگاری این داروها در بدن نقش مهمی ایفا میکنند و شناخت این مسیرها در طراحی و توسعه داروهای نوترکیب اهمیت فزایندهای دارد.
غلامی در پایان با تأکید بر نقش داروسازان در پیشگیری از تداخلات دارویی، توصیه کرد بیماران پیش از شروع هر داروی جدید یا مصرف فرآوردههای گیاهی، فهرست کامل داروهای مصرفی خود را در اختیار پزشک یا داروساز قرار دهند؛ زیرا حتی داروهایی که از نظر درمانی ارتباطی با یکدیگر ندارند، ممکن است از طریق پروتئینهای ناقل با هم تداخل داشته باشند.